15 maja 2026 r. Sejm jednogłośnie uchwalił ustawę o udziale Polski w systemie Eurodac. 22 maja ustawę przyjął również Senat. Teraz wszystko zależy od podpisu Karola Nawrockiego. Poparcie PiS dla projektu wyrażone podczas prac w parlamencie każe sądzić, że prezydent tym razem nie zastosuje weta. Polska finalizuje więc proces implementacji jednego z kluczowych elementów unijnego “Paktu o migracji i azylu”. Dyskusja wokół systemu Eurodac wykracza jednak daleko poza kwestie techniczne, bo każe również pytać o relację między bezpieczeństwem państwa, kontrolą migracji i ochroną praw podstawowych.

Autorka: Julia Głębocka

Zmiany w systemie 

Eurodac to unijny system informatyczny służący do gromadzenia i porównywania danych biometrycznych cudzoziemców. Powstał w 2000 r. jako narzędzie wspierające tzw. system dubliński, którego celem było ustalenie, które państwo członkowskie odpowiada za rozpatrzenie wniosku o azyl. W praktyce oznaczało to przede wszystkim pobieranie odcisków palców osób ubiegających się o ochronę międzynarodową. Nowa odsłona Eurodac, przyjęta w ramach reformy unijnej polityki migracyjnej w 2024 r., znacząco rozszerza jednak zakres działania systemu. Oprócz klasycznej funkcji identyfikacyjnej ma on wspierać walkę z nielegalną migracją, umożliwiać śledzenie wtórnych przepływów migrantów pomiędzy państwami UE, a także wspierać organy ścigania i działania antyterrorystyczne. Największą zmianą jest rozszerzenie zakresu przechowywanych danych. System ma obejmować już nie tylko odciski palców, ale także wizerunki twarzy. Obniżony został wiek osób, od których należy pobierać dane biometryczne. Teraz również dzieci powyżej szóstego roku życia będą poddawane procedurze. Rozszerzy się także pula cudzoziemców. Dane będą mogły być pobierane nie tylko od osób składających wniosek o azyl, lecz również zatrzymanych przy nielegalnym przekroczeniu granicy czy korzystających z ochrony tymczasowej.

Stanowisko rządu 

Rząd argumentuje, że przyjęcie ustawy jest przede wszystkim koniecznością wynikającą z prawa unijnego. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreśla, że system ma wspierać służby w skuteczniejszej kontroli granic, przeciwdziałaniu przestępczości transgranicznej oraz analizie szlaków migracyjnych. W oficjalnych komunikatach resort zwraca również uwagę na znaczenie Eurodac dla walki z terroryzmem oraz ograniczania nadużyć związanych z wielokrotnym składaniem wniosków o ochronę międzynarodową w różnych państwach strefy Schengen. Nowa ustawa ma przede wszystkim uporządkować rozproszone dotąd przepisy. Jak zauważono podczas prac legislacyjnych, w polskim systemie prawnym nigdy wcześniej nie funkcjonowała jedna kompleksowa regulacja dotycząca udziału Polski w Eurodac. Kompetencje były podzielone między Straż Graniczną, policję, Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz inne instytucje. W nowym stanie prawnym głównym administratorem danych będzie  Komendant Główny Policji jako Centralny Organ Techniczny. To właśnie policja ma odpowiadać za Krajowy Punkt Dostępu, czyli system teleinformatyczny, na którym opiera się funkcjonowanie Eurodac. Punkt będzie działał w strukturze Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji. 

Wątpliwości 

Rozwiązanie to wzbudziło wątpliwości Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. UODO wskazywał, że odpowiedzialność za przetwarzanie danych nie powinna być skoncentrowana wyłącznie po stronie policji, skoro dostęp do danych uzyskają również Straż Graniczna oraz Urząd do Spraw Cudzoziemców. Kontrowersje budzi także rozszerzenie zakresu uprawnień funkcjonariuszy. Projekt przewiduje możliwość użycia środków przymusu bezpośredniego w sytuacji, gdy cudzoziemiec odmawia przekazania danych biometrycznych. Choć podobne rozwiązania istnieją już w części państw UE, organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka wskazują, że może to prowadzić do nadużyć wobec osób szczególnie wrażliwych, w tym dzieci.

Zdanie opozycji

Debata parlamentarna nad ustawą okazała się znacznie spokojniejsza niż można było się spodziewać, obserwując trwające od wielu lat spory o politykę migracyjną UE. Tym razem projekt poparły zarówno ugrupowania tworzące koalicję rządową, jak i Prawo i Sprawiedliwość. W imieniu PiS głos zabrał poseł Edward Siarka, który podkreślał znaczenie dokumentu dla bezpieczeństwa państwa. „Jesteśmy zgodni co do tego, że ten dokument jest ważnym dokumentem”- stwierdził podczas debaty sejmowej. Jednocześnie polityk krytykował sposób przygotowania ustawy pod względem legislacyjnym, wskazując na nieprecyzyjne definicje oraz ryzyko chaosu kompetencyjnego. Ostatecznie jednak uznano, że rozwiązaniem tych kwestii zajmie się Rządowe Biuro Legislacji.

Stanowisko PiS jest niespodziewane z kilku powodów. Jeszcze w 2024 r. partia konsekwentnie krytykowała unijny Pakt o migracji i azylu, przedstawiając go jako zagrożenie dla suwerenności państw członkowskich. W przypadku Eurodac przyjęto jednak bardziej pragmatyczne podejście. Może to wynikać z tego, że system jest postrzegany przede wszystkim jako narzędzie kontroli i nadzoru, a PiS od wielu lat promuje rządy twardej ręki wobec migrantów. Oznacza to najprawdopodobniej, że Karol Nawrocki podpisze ustawę. Brak sygnałów o planowanym wecie ze strony Kancelarii Prezydenta RP wydaje się dodatkowo potwierdzać polityczny konsensus wokół konieczności wzmocnienia instrumentów zarządzania migracją. 

Trzeci sektor ostrzega

Najbardziej krytyczne wobec reformy pozostają organizacje pozarządowe oraz część środowiska akademickiego. W licznych analizach podkreśla się, że nowy Eurodac oznacza jakościową zmianę w podejściu Unii Europejskiej do migracji. System, który pierwotnie miał służyć jedynie zarządzaniu procedurami azylowymi, stopniowo przekształca się w rozbudowaną bazę danych związanych z bezpieczeństwem narodowym oraz ponadnarodowym. Badacze zwracają uwagę, że rozszerzanie zakresu pobieranych danych biometrycznych oraz celów ich przetwarzania może prowadzić do tzw. function creep, czyli sytuacji, w której narzędzie stworzone do realizacji jednych założeń zaczyna być wykorzystywane znacznie szerzej, często wbrew pierwotnym ideom. Krytycy wskazują również na problem stygmatyzacji migrantów. Obowiązkowe pobieranie danych biometrycznych od dzieci powyżej szóstego roku życia budzi szczególne kontrowersje w świetle standardów ochrony praw dziecka. Organizacje praw człowieka argumentują, że praktyka ta może prowadzić do trwałego utożsamienia osób migrujących z zagrożeniem dla bezpieczeństwa. Pojawiają się także pytania dotyczące proporcjonalności zakresu i bezpieczeństwa samych danych. Eurodac stanie się jedną z największych baz danych biometrycznych w Europie. Historia funkcjonowania podobnych systemów pokazuje, że im większa skala gromadzonych informacji, tym większe ryzyko nadużyć, błędów identyfikacyjnych czy wycieków danych. Jest to szczególnie niepokojące w kontekście trwających działań hybrydowych Rosji wobec państw UE. 

Jednocześnie warto zauważyć, że część ekspertów wskazuje wręcz na fakt, że taki rozwój Eurodac był w pewnym wymiarze nieunikniony. Wskazują oni, że przy obecnej skali migracji państwa europejskie muszą rozwijać narzędzia identyfikacji biometrycznej, a pytanie nie brzmi już „czy”, ale „na jakich zasadach”. Przyjęcie ustawy o Eurodac dobrze wpisuje się w szerszy trend widoczny w polityce UE po kryzysie migracyjnym z 2015 r. Unia coraz mocniej inwestuje w systemy interoperacyjnych baz danych oraz automatyzację kontroli granicznych. Eurodac funkcjonuje obok takich systemów jak SIS II, ETIAS czy Entry/Exit System. Razem tworzą one coraz bardziej zintegrowaną architekturę cyfrowego zarządzania migracją. Z perspektywy państw członkowskich oznacza to wzrost możliwości monitorowania przepływu cudzoziemców, natomiast z perspektywy obrońców praw człowieka- ryzyko stopniowej normalizacji masowego nadzoru.

Unowocześnienie polskiej strategii migracji 

Polska przez lata pozostawała raczej na marginesie debaty o europejskiej polityce azylowej, koncentrując się głównie na sprzeciwie wobec mechanizmów relokacyjnych. Implementacja Eurodac pokazuje jednak, że Warszawa jest wreszcie gotowa szukać konstruktywnych rozwiązań kryzysu, aktywnie włączając się w rozwój europejskiej infrastruktury bezpieczeństwa migracyjnego. Jest to bardzo istotna zmiana w kierunku politycznym, wobec której nie należy przechodzić obojętnie. Przykład systemu Eurodac pokazuje wyraźnie, że prawdziwe odpowiedzi na stawiane nam dzisiaj wyzwania znajdują się daleko poza populistycznymi narracjami przedstawianymi przez obie strony sceny politycznej w mediach.

Bibliografia:

[1] Attard P., Vella de Fremeaux P., Human Rights Implications of the EU Migration and Asylum Pact, Universidad de Cádiz, Cádiz 2025.

[2] Bello B. G., Digital Technologies and Children’s Rights: Balancing Control, Protection, and Consent, „Revista de Derecho Privado” 2025, nr 48. 

[3] Dobrzyński, Ł., Sejm poparł ustawę o Eurodac. Baza danych migrantów coraz bliżej, [W:] „Dziennik Gazeta Prawna”, 14.05.2026. [online], https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/11247522,sejm-ustawa-eurodac-system-danych-migranci-azyl.html [dostęp: 25.05.2026].

[4] Parlament Europejski przyjął tzw. pakt migracyjny, [W:] EuroPAP News, 10.04.2024, [online], https://europapnews.pap.pl/parlament-europejski-przyjal-tzw-pakt-migracyjny [dostęp: 25.05.2026].

[5] Polska w systemie Eurodac, [W:] Wszystko Co Najważniejsze, 2026, [online], https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/polska-w-systemie-eurodac/ [dostęp: 25.05.2026].

[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1358 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania danych biometrycznych w celu skutecznego stosowania rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 i (UE) 2024/1350 i dyrektywy Rady 2001/55/WE oraz w celu identyfikowania nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców, w sprawie występowania z wnioskami o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, w sprawie zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/818 oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013, Dz.U. UE L z 2024 r., 2024/1358. 

[7] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2725/2000 z dnia 11 grudnia 2000 r. dotyczące ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania Konwencji Dublińskiej, Dz.U. L 316 z 15.12.2000

[8] Sawicki S., Polska w nowym systemie Eurodac – co się zmienia i dlaczego to ważne?, [W:] Sawicki i Wspólnicy, 2026, [online],  https://sawickiwspolnicy.pl/polska-w-nowym-systemie-eurodac-co-sie-zmienia-i-dlaczego-to-wazne/ [dostęp: 25.05.2026].

[9] Senat przyjął ustawę o udziale Polski w systemie Eurodac, [W:] Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 22.05.2026, [online], https://www.gov.pl/web/mswia/senat-przyjal-ustawe-o-udziale-polski-w-systemie-eurodac  [dostęp: 25.05.2026].

[10] Sprawozdanie stenograficzne z 57. posiedzenia Sejmu RP, Kancelaria Sejmu RP, Warszawa 2026.

[11] Udział Polski w systemie Eurodac – nowe zasady przetwarzania danych biometrycznych, [W:] Legalis, 26.01.2026, [online],  https://legalis.pl/udzial-polski-w-systemie-eurodac-nowe-zasady-przetwarzania-danych-biometrycznych/  [dostęp: 25.05.2026].