5 marca 2026 roku rozpoczęła się czwarta sesja Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL) XIV kadencji. W trakcie obrad doszło do kilku istotnych wydarzeń z perspektywy gospodarki i ogólnej przyszłości Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL), m.in.: oficjalnie przyjęto i upubliczniono treść nowego planu pięcioletniego ChRL na lata 2026-2030 czy przedstawiono coroczny dokument o pracy rządu. Dokumenty te z założenia mają pokazywać, w jakim kierunku będą zmierzać Chiny w najbliższej przyszłości. W związku z tym można zadać sobie pytania: co te dokumenty zakładają, co zmieniło się względem lat ubiegłych oraz jakie mają realne znaczenie dla przyszłości Chin?

Autor: Nikodem Łojewski

Wstęp

Początek marca w Chińskiej Republice Ludowej (ChRL) najczęściej sygnalizuje okres tzw. “dwóch sesji” (chiń. Lianghui), czyli równoległych posiedzeń Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL) oraz Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej Chin (LPKKCh). Pomimo faktu, że formalna władza OZPL wynikająca z konstytucji jest wyłącznie fasadowa, a LPKKCh nie posiada umocowania prawno-ustrojowego, “dwie sesje” są niezwykle istotne z punktu widzenia przyszłości Chin. Mimo rytualności tych wydarzeń, to właśnie w ich trakcie odbywa się m.in. przedstawianie corocznego raportu o pracy rządu przez premiera Chin czy przyjmowanie i nowelizacja prawa. W tym roku “dwie sesje” są szczególnie istotne w kontekście 15. Planu Pięcioletniego na lata 2026–2030. Mimo że już po IV plenum Komitetu Centralnego (KC) XX zjazdu Komunistycznej Partii Chin (KPCh), które odbyło się pod koniec października 2025, dało się wywnioskować, jakie będą główne założenia nowej “pięciolatki”, to na jej pełną treść, formalne zatwierdzenie i inaugurację trzeba było poczekać do marca 2026 roku – rozpoczęła się wtedy czwarta sesja OZPL XIV kadencji. 

Czym są plany pięcioletnie?

Przed przejściem do rozważań nad samym 15. Planem Pięcioletnim należy zastanowić się, czym właściwie są plany pięcioletnie i jakie mają znaczenie dla ChRL. Najprościej rzecz ujmując, plany pięcioletnie to strategiczne dokumenty określające kierunki rozwoju gospodarczego i społecznego na okres 5 lat od ich ogłoszenia. Określają one kierunek, w jakim będą chciały podążać chińskie władze oraz pozwalają im alokować zasoby na realizację ustalonych celów. Same “pięciolatki” są głównie kojarzone z gospodarkami nakazowymi. Sięgając do historii, da się zauważyć, że pierwszy w historii plan pięcioletni został ogłoszony przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) pod przywództwem Józefa Stalina w 1928 roku i niósł za sobą jeden z podstawowych celów komunizmu – zniesienie własności prywatnej. W kolejnych latach wiele innych państw zaczęło czerpać z idei zapoczątkowanej przez ZSRR, tworząc własne plany pięcioletnie. 

Jednym z tych państw była ChRL, która od momentu proklamacji przez Mao Zedonga w 1949 roku dążyła do transformacji gospodarki na model centralnie planowany. W tym celu sformułowano 1. Plan Pięcioletni. Obowiązywał on od 1953 do 1957 roku i oprócz transformacji gospodarki na socjalistyczną wziął za cel również intensywny rozwój przemysłu m.in. górniczego oraz chemicznego. Od tamtego momentu wystąpiła tylko jedna przerwa w regularnym wdrażaniu nowych planów pięcioletnich w Chinach. Miało to miejsce w latach 1963-1965 i było bezpośrednią konsekwencją katastrofalnego kryzysu gospodarczego spowodowanego nieudaną polityką “Wielkiego Skoku”, czyli kampanią gospodarczą prowadzoną w latach 1958-1962, która z założenia miała w ekspresowym tempie przekształcić ChRL z zacofanego państwa rolniczego do nowoczesnej potęgi przemysłowej. 

Plany pięcioletnie są niezwykle istotne nie tylko dla Chin. Biorąc pod uwagę rosnącą międzynarodową współzależność gospodarczą i status Chin jako “fabryki świata” oraz drugiej gospodarki pod względem nominalnego PKB, plany pięcioletnie są niezwykle istotne dla wszystkich uczestników stosunków międzynarodowych. Na przykład, w ramach 6. Planu Pięcioletniego na lata 1981-1985 polityka “reform i otwarcia” Deng Xiaopinga stała się integralną częścią planów gospodarczych Państwa Środka. W jej ramach doszło m.in. do otwarcia ChRL na inwestycje zagraniczne poprzez utworzenie Specjalnych Stref Ekonomicznych, co było przejawem “socjalizmu o chińskiej specyfice”, czyli chińskiego systemu gospodarczego łączącego socjalizm z elementami rynkowymi. 6. Plan Pięcioletni wprowadził zmiany, które znacząco wpłynęły na światową gospodarkę, a wiele zachodnich podmiotów zaczęło przenosić swoje fabryki do Chin. Innym przykładem wartym wyróżnienia jest 12. Plan Gospodarczy, który dał podstawy do późniejszej hegemonii Chin na rynku zielonych technologii. W szczególności dotyczy to pojazdów elektrycznych oraz paneli słonecznych (Chiny produkują około 80-85% wszystkich paneli słonecznych na świecie).

Co zakłada nowy plan pięcioletni?

W wielu aspektach 15. Plan Pięcioletni kontynuuje koncepcje wcześniej zawarte w 14. Planie Pięcioletnim, modyfikując je adekwatnie do aktualnej sytuacji wewnętrznej i międzynarodowej Chin. Na przykład, jednym z priorytetów ChRL w nowym planie pięcioletnim jest “wysokiej jakości rozwój”. Ma to być rozwój oparty m.in. na innowacyjności, samowystarczalności gospodarczej czy zielonej energii. W związku z tym, w najbliższych latach Chiny mają podnosić wydatki na badania i rozwój o 7% rocznie oraz zwiększyć wartość dodaną branż gospodarki cyfrowej do 12,5% PKB. Ważnym punktem “wysokiej jakości rozwoju” jest zielona transformacja. ChRL w nowym planie pięcioletnim kładzie nacisk na rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE), modernizację systemu elektroenergetycznego czy wzmocnienie krajowego systemu handlu emisjami CO2. Można to zaobserwować w celu ograniczenia emisji CO2 na jednostkę PKB o 17% w stosunku do poziomu z 2025 roku czy planowanym zwiększeniu udziału paliw niekopalnych w gospodarce o 25%. ChRL chce również, aby przed 2030 rokiem ogólna moc zainstalowana pochodząca z wiatru oraz paneli fotowoltaicznych przekroczyła 1200 gigawatów. 

W 15. Planie Pięcioletnim ChRL stawia przed sobą znacznie więcej celów w różnych sektorach, m.in. wydłużenie średniej długości życia do 80 lat (aktualnie 79 lat) czy zwiększenie produkcji zboża do 725 mln ton rocznie do 2030 roku. Chiny zamierzają również położyć większy nacisk na rewitalizację miast, ogólną modernizację czy wspieranie przedsiębiorstw zamiast mechanizmów typowych dla gospodarek centralnie planowanych. Warto również wspomnieć o ogólnych celach makroekonomicznych Chin. Należy do nich przede wszystkim stworzenie solidnych podstaw do osiągnięcia celu, jakim jest podwojenie PKB per capita z 2020 roku w ciągu 10 lat. Oznacza to wzrost PKB per capita do poziomu 20 tys. USD do 2035 roku. W trakcie tegorocznych “dwóch sesji” ustalono również roczny cel wzrostu gospodarczego na poziomie 4,5-5% PKB oraz przedstawiono środki mające za zadanie zwiększenie konsumpcji w ChRL. Co ciekawe, nowy roczny cel wzrostu gospodarczego jest najniższy od 1991 roku i najprawdopodobniej stanowi reakcję na wyniki z ostatnich lat, w których nie udało się osiągnąć zakładanego wcześniej przez decydentów wzrostu gospodarczego na poziomie 5%. 

Wnioski i przewidywania

Największą niewiadomą dla Chiny pozostaje skuteczność zaplanowanych działań oraz ich zdolność do rozwiązania problemów wewnętrznych jej gospodarki. Chiny od lat bowiem zmaga się z presją deflacyjną oraz bezprecedensowo niską konsumpcją krajową. Jak podaje BBC, zapowiedziane działania ChRL na najbliższe lata opierają się na założeniu, że gospodarstwa domowe będą chętniej wydawać pieniądze, jeśli będą czuć się bezpiecznie. W tym celu chińscy decydenci wprowadzili m.in. płatne urlopy czy rozszerzenie usług dla osób starszych. Jednak same te inicjatywy nie zagwarantują poprawy sytuacji konsumpcyjnej wśród społeczeństwa. Problemy z zaufaniem do władz wynikają z bardziej złożonych czynników, takich jak nadal trwający kryzys na rynku nieruchomości czy skutki pandemii COVID-19. Dochodzące do tego bezrobocie wśród młodych oraz kryzys demograficzny tworzą wspólnie warunki sprzyjające do utrzymywania się słabego popytu wewnętrznego. 

Abstrahując jednak od przyszłości gospodarki Chin, da się zauważyć pewien zwrot w myśleniu tamtejszych decydentów. Wcześniej na hamujący wzrost gospodarczy reagowano budowaniem nowej infrastruktury przemysłowej, zwiększaniem eksportu czy rozwijaniem rynku nieruchomości. Obecnie większy nacisk kładziony jest na podnoszenie zysków gospodarstw domowych oraz zwiększanie konsumpcji. To właśnie od skuteczności nowego sposobu myślenia w kontekście napędzania gospodarki będzie zależeć przyszłość rozwoju Chin. Z tego miejsca da się również wywnioskować, że skuteczne zwiększenie konsumpcji wewnętrznej mogłoby doprowadzić do zmiany struktury globalnego handlu. 

Taka sytuacja sprawiłaby, że Chiny stałaby się mniej zależna od eksportu, który jest teraz jednym z filarów ich mocarstwowości, a w konsekwencji bardziej elastyczna w swoich działaniach międzynarodowych. Warto jednak podkreślić, że kierunek ten nie jest nowy. Oprócz założeń wynikających z 15. Planu Pięcioletniego, Chiny już wcześniej wdrażały strategie mające na celu ograniczenie zależności od rynków zachodnich. Przykładem jest strategia „podwójnej cyrkulacji” z 2020 roku, zakładająca oparcie wzrostu gospodarczego na popycie wewnętrznym przy jednoczesnym utrzymaniu znaczenia handlu zagranicznego. Działania te jednoznacznie wskazują na dążenie Chin do przedefiniowania swojej roli w globalnym systemie gospodarczym. 

Zakładając sukces 15. planu pięcioletniego ChRL, należy także zwrócić uwagę na fakt, że udana modernizacja Chin byłaby sytuacją bezprecedensową. Nigdy wcześniej nie udało się tak ludnemu państwu stać się państwem rozwiniętym (aktualny rekord należy do USA). W konsekwencji, liczba osób żyjących w krajach zmodernizowanych wzrosłaby z około 1/7 do 1/3 światowej populacji. ChRL przetarłaby zarazem szlaki dla wielu innych krajów rozwijających się, pokazując, że modernizacja może być zdywersyfikowana i pochodzić z różnych źródeł odpowiednich do uwarunkowań danego państwa. 

Bibliografia:

[1] BOGUSZ M., JAKÓBOWSKI J., Komunistyczna Partia Chin i jej państwo. Komunistyczny Zwrot Xi Jinpinga [W:] OSW. Ośrodek Studiów Wschodnich, [online], Warszawa, Ośrodek Studiów Wschodnich, 2021, https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/Raport_PL_Komunistyczna-partia-chin_net.pdf, [dostęp: 11.03.2026].

[2] CGTN, 15. Plan Pięcioletni otwiera nowy rozdział [W:] Polish.cri.cn. Chińskie Radio Międzynarodowe, [online], 2026-03-05, https://polish.cri.cn/2026/03/05/ARTI1772712752300133, [dostęp: 12.03.2026].

[3] EBSCO, China Begins Its First Five-Year Plan [W:] Ebsco.com. Research Starters, [online], https://www.ebsco.com/research-starters/history/china-begins-its-first-five-year-plan, [dostęp: 11.03.2026].

[4] JARGAD S., China’s five-year plan confronts economic reform amid geopolitical competition [W:] Aspistrategist.org.au. The Strategist, [online], Canberra, Australian Strategic Policy Institute, 2025-11-25, https://www.aspistrategist.org.au/chinas-five-year-plan-confronts-economic-reform-amid-geopolitical-competition/, [dostęp: 11.03.2026].

[5] KIEŁBASIŃSKI A., Chiny przedstawiają nowy pięcioletni plan rozwoju odnawialnych źródeł energii na lata 2026-2030 [W:] Zielonagospodarka.pl, [online], 2026-03-03, https://zielonagospodarka.pl/chiny-przedstawiaja-nowy-piecioletni-plan-rozwoju-odnawialnych-zrodel-energii-na-lata-20262030-22392, [dostęp: 11.03.2026].

[6] MARSH N., China will soon have a new Five Year Plan. Here’s how they have changed the world so far [W:] Bbc.com. BBC News, [online], Londyn, 2025-10-20, https://www.bbc.com/news/articles/cjr045x425vo, [dostęp: 11.03.2026].

[7] NEILL C., What Were Stalin’s Five Year Plans? [W:] Historyhit.com, [online], 2025-06-20, https://www.historyhit.com/first-five-year-plan-begins/, [dostęp: 11.03.2026].

[8] PRZYCHODNIAK M., Bez optymizmu – efekty tegorocznej sesji parlamentu ChRL [W:] Pism.pl. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, [online], Warszawa, 2021-04-12, https://www.pism.pl/publikacje/Bez_optymizmu__efekty_tegorocznej_sesji_parlamentu_ChRL, [dostęp: 11.03.2026].

[9] PRZYCHODNIAK M., Chiny po IV plenum KC. Czystki polityczne i kontynuacja modelu gospodarczego [W:] Pism.pl. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, [online], Warszawa, 2025-11-17, https://www.pism.pl/publikacje/chiny-po-iv-plenum-kc-czystki-polityczne-i-kontynuacja-modelu-gospodarczego, [dostęp: 11.03.2026].

[10] SOLAR TECH, Where Are Solars Panels Made? Complete 2025 Global Manufacturing Guide [W:] Solartechonline.com, [online], 2025-11-15, http://solartechonline.com/blog/where-are-solar-panels-made-global-manufacturing-guide/, [dostęp: 11.03.2026].

[11] THE STATE COUNCIL THE PEOPLE’S REPUBLIC OF CHINA, What to know about China’s ‘two sessions’ [W:] Gov.cn, [online], 2025-03-02, https://english.www.gov.cn/news/202503/02/content_WS67c3f05bc6d0868f4e8f0369.html, [dostęp: 10.03.2026].

[12] TRADING ECONOMICS, PKB na mieszkańca Chin [W:] Tradingeconomics.com, [online], https://pl.tradingeconomics.com/china/gdp-per-capita, [dostęp: 11.03.2026].

[13] WACŁAWIK M., Chiny dogoniły USA dwie dekady wcześniej, niż się spodziewano [W:] Tvn24.pl, [online], 2025-09-18, https://tvn24.pl/swiat/demografia-srednia-dlugosc-zycia-chiny-dogonily-usa-st8656703, [dostęp: 11.03.2026].

[14] XINHUA, China Focus: China’s new five-year plan charts world’s largest modernization by population [W:] News.cn, [online], Pekin, 2026-03-11, https://english.news.cn/20260311/5c5889a2a9494dfca0ac2600d2c80c77/c.html, [dostęp: 11.03.2026].